Isertitat agguataarneqarneri

Immikkoortumi matumani isertitat agguataarneqarneri imaluunniit inuiaqatigiinni isertitat assigiinngissutaat saqqummiunneqarput. Nunanut Avannarlernut aamma EU-mut sanilliussisoqarpoq. Ilaqutariillu meerartallit akornanni isertitat assigiinngissutaannik immikkut naatsorsuinermik naggaserneqarluni.

 

Kalaallit Nunaanni ilaqutariit akornanni isertitat agguataarneqarnerini misissuinermi isertitat atoriaannaat annertussusaat atorneqarpoq, isertitani ilaqutariit annertussusaat ukiuisalu qanoq inissisimaneri sanilliunneqarsinnaasunngorniarlugit.

 

Pineqartuni agguataarinermi uuttuutit pingasut atorneqarput, isertitallu agguataarneqarnerini immikkut tamarmik nassuiaateqarlutik:

 

·            Gini-koefficienti

·            Piitsuussutsimut uuttuut

·            S80/20

 

Uuttuutit pingasut tamarmik The European Union Statistics on Income and Living Conditions (EU-SILC) -mi maleruagassat malillugit naatsorsorneqarput, EU-SILC-milu OECD-mi piumasaqaatinik naammassinnissimasut, taamatullu nunanut allanut qajannaatsumik sanilliussisinnaalersitsisut

 

Isertitat agguataarneqarnerat inuiaqatigiit akornanni isertitat qanoq naligiitsiginerannik imaluunniit nikingatiginerannik taamaallaat takutitsisuunngilaq. Isertitalli agguataarneqarneri inuunermi assigiinngitsunik inissisimaffinnik aamma takussutissaasinnaavoq. Assersuutigalugu inuusuttut ilinniakkamik ingerlatallit nalinginnaasumik appasissunik isertitaqartarput, ilinniakkalli naammassinerani inuussutissarsiornermi misilittagaqarnerulernermi aamma qaffakkiartortunik. Taamatuttaaq inuiaqatigiinni isertitat assigiinngissitaarnerinut peqqutaasinnaavoq inuit ataasiakkaat appasinnerusunik isertitaqarniarlutik namminneq aaliangertarneri, assersuutigalugu piffissap ilaannaatigut sulisarnikkut.

 

2002-miit 2025-mut Kalaallit Nunaanni isertitat agguataarneqarneri

Uuttuutit assigiinngitsut pingasut immikkut sammiveqaraluartut tamarmik ineriartornermi assingusunik takutitsipput. 2004-imiit 2005-imut assigiinngissummi kiisalu piitsuussutsimut qanissusermi annertuumik appariaateqartoqarnera pingaartumik malunnarpoq. 2005 aallarnerfigalugu akileraartarnermut inatsimmi allannguutit atuutsinneqalernerannik tamanna peqquteqarsinnaavoq.

 

Isertitanit inummut ilanngaat 40.000 kr.-miit 48.000 kr.-mut qaffanneqarpoq, nalinginnaasumillu akissarsianut ilanngaat 8.000 kr.-miit 10.000 kr.-nut qaffanneqarluni, akileraartarnermullu pct.-i 2 procentpointimik qaffappoq. Allannguutit isertitakinnerusut akileraarnikinnerulersippaat, isertitaqarnerusartullu akileraarnerusalerlutik, tamakkiisumilli isigalugu akileraarutit allannguuteqarujussuanngillat.

 

2016-imiit 2017-imut qaffasissutsini nikeriarneq ilaatigut soraarnerussutisiassanut Kalaallit Nunaata avataaniittunut akiliilernermi akileraartalernermik peqquteqarpoq, tamannalu 2017-imi tamakkiisumik agguataarinerit ineriartornerannut kalluaavoq.

 

2020-mi isertitat aallaavigalugit suliffeqarnermut nunaqavissunut tapi akileraarutaasussaanngitsoq atuutsinneqalerpoq. Tapi suliffeqarnermi ilanngaammik taaguuteqartinneqartoq akunnattumik appasinnerusunillu isertitallit atoriaannarnik annertunerusunik isertitaqalernerannik tamanna kinguneqarpoq.

 

2025-mi ukiumi isertitaqarfiusumi inummut ilanngaat 48.000 kr.-niik 60.000 kr.-nut qaffanneqarpoq, ilanngaallu naliginnaasoq 10.000 kr.-imi allanngortinneqanngila. Inummut ilanngaammik qaffaanermi atorluaasinnaasunut appasinnerusumik akileraartalernermik tamanna kinguneqarpoq, taamatullu isertitat atoriaannaat annertunerulernerannik kinguneqarluni.

 

Taassuma saniatigut suliffeqarnermi ilanngaat qaffanneqarpoq Suila-tapinngorlugu allanngortinneqarluni, qaammatikkaartumik tapi akileraarutaasussaanngitsoq tunniunneqartarluni. 2025-mi ukiumut tapi 15.750 kr.-nik qaffasinnerpaaffilerneqarpoq. Isertitat annertusiartorneranni tapi qaffasinnerpaaffissamut annertusiartortarpoq qaffasinnerusunilli isertitaniit annikilliartortarluni. Aaqqissuussaq eqqorneqartut ilaqutariillu annertunerusunik atoriaannarnik isertitaqalernerannik kinguneqarpoq, isertitakinnerpaanullu tamanut isertitaqarnerulernermik kinguneqanngilaq.

 

Gini-koefficienti

Assigiinngisitaarnernut nassuiaat nunarsuarmi atorneqarnerpaaq tassaavoq Gini-koefficienti. Koefficienti kisitsisaavoq 1-ip 100-llu akornaniittoq. Gini-koefficienti 0-imut qaninnerugaangami isertitat assigiinngisitaarneri annikinnerusarput, inuiaqatigiinnilu naligiissaarnerusumik isertitat inissisimasarlutik.

 

Kalaallit Nunaanni Gini-koefficienti 2002-miilli qaffakkiartuaarpoq, tamatuma takutippaa inuiaqatigiinni isertitat eqqarsaatigalugit nikingassut annertusiartortoq. 2017-imi qaffasinnerpaasimavoq 36,0-iulluni tamatumalu kingorna 2018-imi 34,9-mut aamma 2019-imi 34,6-imut apparsimalluni. 2020-mi nikingassut 2018-misut 34.9-mut qaffaqqippoq, takuuk titartagaq 15. Kingullermik, uligissuseq appariarpoq 2021-2025-mut piffissami, 2009-miilli appasinnerpaaffianut.

 

2017-imi isertitat nikingassutaat piviusumi qaffasinnerpaajunngilaq. 2017-imi isertitat atoriaannaat naligiissinnerannut 2017-imi januaarip aallaqqaataani akileraarutigineqartalersut sulisitsisullu utoqqalinersiaqalernissamut Kalaallit Nunaata avataanut akileraarutaat tassani ilaammata. Taakku aatsaat 2018-imi immikkoortinneqarsinnaalerput, Akileraartarnermut Aqutsisoqarfiup akileraarutinut nalunaarsuutaat malillugit, isertitat tamakkiisut katinneri, isertitat atoriaannaat aamma annertussusaat tassani piiarneqarsinnaalermata. Titartagaq 15-imi takutinneqartumit 2017-imi assigiinngissutsip eqqortup annikinnerulaarsimanissaa tassani naatsorsuutigineqassaaq.

 

Titartagaq 15. Gini-koefficienti 2002-2025

Najoqqutaq: https://bank.stat.gl/INNIU101

 

Pissutsit piviusut malillugit naligiivissortunik isertitallit akuttusoorujussuupput. Gini-koefficientip pitsaaqutigaa kisitsit ataaseq atorlugu isertitakinnerpaat isertitaqqortunerpaallu qanoq nikingatiginerannik takutitsisinnaagami. Taamaasilluni ajornanngitsuaqqamik isertitat assigiinngisitaarnerat nassuiarneqarsinnaalersillugu.

 

Gini-koefficientimi isertitat qanoq qaffasitsiginerat koffecientimi apeqqutaatinneqannginnera taamaattoq ajoqutaavoq. Gini-koefficienti atorlugu takuneqarsinnaanngilaq piitsuunerpaat piitsuunerulersimanersut. Gini-koefficientili qaffakkiartoraangat takuneqarsinnaasarpoq isertitaqqortunerpaat isertitaqqortusiartornerat isertitakinnerpaanut sanilliullugit sukkanerunersoq, taamatullu inuiaqatigiinni nikingassut annertusiartortoq.

 

Piitsuussutsimut uuttuut

Piitsuussusermut uuttuut tassaavoq piitsuussutsip inuiaqatigiinni inooriaatsimut uuttuunneqarnera. Piitsuussusermut qanittutut naatsorsorneqarput inuiaqatigiinni amerlanerusut akissaqartinneqartunut akissaqanngippata, isertitat tamakkerlutik naligisa qeqqanni inissisimasutut taaneqarlutik. Innuttaasut affai appasinnerusunik isertitallit affaalu qaffasinnerusunik isertitallit isertitat nalingisa qeqqaniittoq annertussuseq atorlugu immikkoortinneqartarput.

 

Piitsuussuseq uuttorniartillugu isertitat kisimik eqqumaffigineqassanngillat, pigisanit nalilinnit inuuniuteqarluni appasinnerusunik isertitaqarnissaq toqqarneqarsimasinnaammat. Matumani Naatsorsueqqissaartarfimmit pigisat nalillit pillugit kisitsisitigut paasissutissiortoqartanngilaq, piitsuussusermullu uuttuut ilaqutariit isertitaasa atoriaannaat annertussusaat ilaqutariinni agguataarlugit naatsorsorneqartarpoq.

 

2025-mi ilaqutariit isertitaanut nalunaarsuiffik ilaqutariinnik 28.703-nik imaqarpoq. Ilaqutariinni taakkunani inuit katillugit 53.543-upput. Piitsuussutsimut uuttuutip kisinneqarnerani ilaqutariit ataasiakkaat isertitaasa atoriaannaat annertussusaat ilaqutariinni inunnut tamanut agguaanneqarput. Annertussusermut uuttuut atorlugu ilaqutariit atoriaannartut isertitaat inuit amerlassusaannut uuttorneqarpoq, ilaqutariinni pineqartuni inuit isertitaasa atoriaannaat annertussusaat assigiilersillugit.

 

Titartagaq 16-imi takutinneqarpoq isertitanut appasissunut killiliussat malillugit isertitat naligisa qeqqani, 40 pct.-it, 50 pct.-it 60 pct.-illu ataanni inissisimasunut, kisitsineq. 2025-mi inuit 9.263-it, 19 pct.-inik annertussusillit, appasissunillu isertitallit isertitat nalingisa qeqqanni 60 pct.-it ataanni inissisimasutut. Isertitakinnerusut isertitat annertussusiisa qeqqanni 60 pct.-illu ataani inissisimasut arfiniliugaangata ataaseq piitsuussusermut qanittumi inissisimasartoq tamanna isumaqarpoq.

 

Isertitanut appasinnerusunut killissaq isertitat annertussusiisa qeqqani 40 pct.-inut apparaanni 2025-mi inuit 3.855-it, 7,2 pct.-inik annertussusillit, piitsuussusermut qanittutut taaneqarsinnaapput. 2010-p kingornali pineqartut 5-8 pct.-inik annertussuseqartarput.

 

Titartagaq 16. Piitsuussutsimut uuttuut 2002-2025

Ilaqutariinni najugaqartunut ROP40, ROP50 aamma ROP60 isertitat tamakkerlutik nalingisa qeqqanni 40 pct.-it, 50 pct.-it aamma 60 pct.-it ataallugit isertitalinnut uuttuutaapput.

Malugiuk: 2024-mi aamma 2025-mi kisitsisit kisitsisaagallartuupput.

Najoqqutaq: https://bank.stat.gl/INNIU101

 

Isertitakkaat isertitakitsullu akornanni nikingassut (S80/20)

S80/20 nikingassutsinut uuttuutaavoq isertitaqqortunerpaat 20 pct.-ii aamma isertitakinnerpaat 20 pct.-iisa assigiinngissutaannik nassuiarneqartartoq. S80/20 atorlugu takuneqarsinnaavoq ilaqutariit isertitaasa assigiinngisitaarneranni isertitaqarnerpaat aamma isertitakinnerpaat nikingassutaat. Uuttuut nunat tamalaat akornanni isertitat nikingassutaannut nassuiaatitut atorneqarajuppoq.

 

Isertitakitsut aamma isertitaqqortuut nikingassusaat Gini-koefficientimitulli ipput. 2025-mi Kalaallit Nunaanni S80/20 malillugu uuttuut 5,2-imiippoq, takuuk titartagaq 17. Tamanna ilaqutariit qaffasinnerusumik isertitallit ilaqutariinnit isertitakinnerusunit 5,4-imik qaffasinnerusumik atoriaannarnik isertititaqarnerannik isumaqarpoq.

 

Titartagaq 17. Ilaqutariit isertitakkaat isertitakitsullu akornanni nikingassut 2002-2025

Titartakkami takutinneqarpoq S80/20, isertitaqqortunerpaat 20 pct.-iisa aamma isertitakinnerpaat 20 pct.-iisa nikingassusaat. S80/20 qaffasinnerugaangami nikingassut annertunerusarpoq, appasinnerugaangamilu annikinnerusarluni

Malugiuk: 2024-mi aamma 2025-mi kisitsisit kisitsisaagallartuupput.

Najoqqutaq: https://bank.stat.gl/INNIU101

 

Nunat tamalaat akornanni sanilliussineq

Titartagaq 18 aamma 19 malillugit Kalaallit Nunaanni ilaqutariit akornanni isertitat nikingassutaat, piitsuussusermut qanissutsimi kisitsisit assigalugit, nunanut avannarlernut allanut sanilliussinermi qaffassissusaat annertuneruvoq.

 

Titartagaq 18. Nunani Avannarlerni aamma EU-mi Gini-koefficienti

Najoqqutaq: https://bank.stat.gl/INNIU101, EU-SILC aamma Nordisk Ministerråd.

 

Titartagaq 19-imi takutinneqarpoq piitsuussusermi qanissuseq isertitanut killigititani isertitat tamakkiisut annertussusiisa qeqqani 60 pct.-it ataallugit inissisimasunut. Nunat ilanngunneqarsimasut akornanni Kalaallit Nunanni piitsuussusermut qanissuseq qaffasinnerpaavoq. Sverige-mi piitsuussusermut qanissuseq EU-mi agguaqatigiissitsinertulli annertutigaaq, kisianni Island-imiit, Danmark-imiit, Finland-imiit Norgemiillu annertunerulluni.

 

Titartagaq 19. Nunani Avannarlerni aamma EU-mi piitsuussutsimut uuttuut

Malugiuk: Kalaallit Nunaannut kisitsisit kisitsisaagallarput. Piitsuussutsimut uuttuut ROP60 malillugu ilaqutariinni inissisimasut isertitat annertussusiisa qeqqanni 60 pct. ataallugu isertitallit uani takutinneqarput.

Najoqqutaq: https://bank.stat.gl/INDIU101, EU-SILC aamma Nordisk Ministerråd.

 

Nunat tamalaat akornanni sanilliussinerit mianersuunneqassapput. The European Union Statistics on Income and Living Condition (EU-SILC) -mi nikingassutsinut naleqqersuutit maleruagassallu sapinngisamik najoqqutarineqartartut, assigiinngissitaartunik naatsorsuinermi periuseqarsinnaammata. Kalaallit Nunaanni aamma Danmark-imi, nunat ataasiakkaat assigalugit, isertitat positiviusut aamma negativiusut tamaasa nikingassutsinut misissuinermi ilanngunneqartarput. Taassuma saniatigut Kalaallit Nunaanni piniarnermi aalisarnermilu pisanik imminut pilersorneq aningaasaqarnikkut tapertaasartoq annertuvoq, isertitat kisitsisitigut paasissutissaannik naatsorsuinermi ilanngunneqartanngitsoq.

 

Ilaqutariit meerartallit akornanni isertitat agguataarneqarneri

Matumani ilaqutariit minnerpaamik ataatsimik 18-illu ataallugit ukiulimmik meerartallit Gini-koefficienti malillugu saqqummiunneqarput. Naatsorsuinerit isertitat agguataarneqarnerini periaaseq nassuiarneqarpoq atorlugu ingerlanneqarput.

 

Nuna tamakkerlugu Gini-koefficientimi ineriartornermi inissisimaneq aamma ilaqutariinnut meerartalinnut atuuppoq, takuuk titartagaq 20. Ilaqutariinni meerartalinni Gini-koefficienti, nuna tamakkerlugu ilaqutariit tamakkerlutik isertitaannut naatsorsuutinit tamanit, appasinnerusumik inissisimavoq, tamannalu ilaqutariinni inunnut tamanut isertitat naligiissaartumik agguaanneqarsimanerinut takussutissaavoq.

 

2008-mi ilaqutariinnut meerartalinnut Gini-koefficienti qaffakkiartuaarsimavoq, ilaqutariit meerartallit akornanni isertitat nikingassutaasa annertunerunerannik isumaqartumik. Ukiumilu pineqartumi takuneqarsiinnaavoq ilaqutariinni tamani killormut nikingassut annikinnerulerluni ingerlasimasoq. 2008-mi, 2007-imut 2009-mullu naleqqiullugit, nikingassutsip annertunerulernera ilaatigut akileraarutaasussaanngitsunik pisortanit ikiorsiissutit annikinnerusut naatsorsorneqarsimanerannik nassuiarneqarsinnaavoq. Taamaattumik 2008-mi ilaqutariit meerartallit akornanni isertitat nikingassutaat annertooq pisortanit ikiorsiissutaasartut naatsorsuutinut ilanngunneqarsimannginnerat tassani peqqutaaqataasinnaavoq.

 

Titartagaq 20 malillugu 2025-mi ilaqutariit tamakkerlutik kiisalu ilaqutariit meerartallit akornanni nikingassutaat appariarsimavoq.

 

Titartagaq 20. Gini-koefficieni 2002-2025

Najoqqutaq: Ilaqutariit isertitaannut nalunaarsuiffimmit immikkut naatsorsuineq.